NATUURINCLUSIEF BOUWPLAN ZEGENPOLDER

Ligging van de Zegenpolder bij Rhoon, Zuid-Holland.

Zegenpolder met aangrenzend de Oude Maas. Fotograaf: Boris Börger

De Zegenpolder

Een nieuwe vorm van landbouw waarin agrarische productie en biodiversiteit in harmonie samengaan, geen utopie maar het idee achter het eerste natuurinclusieve bouwplan van Nederland (72 ha) ontworpen door Grauwe Kiekendief – Kenniscentrum Akkervogels en het Louis Bolk Instituut (LBI). Dit ambitieuze experiment vindt plaats in de Zegenpolder, een groot akkerbouwgebied (135 ha) en onderdeel van het Buijtenland van Rhoon (600 ha), in samenwerking met Provincie Zuid-Holland. De komende jaren wordt hier gestreefd naar de ontwikkeling van hoogwaardige akkernatuur. Wat dat precies betekent? Dat wordt op dit moment gedefinieerd met dit experiment en de gerichte voorzet die het geeft voor het samengaan van efficiënte gewasproductie én natuurwaarden. Aansturend op een verdedigbaar verdienmodel voor duurzame akkerbouwers en het realiseren van deze hoogwaardige akkernatuur is het cruciaal om de theorie van inclusieve landbouw in praktijk te toetsen.

Om te zien of de investeringen in het gebied ook het gewenste doel bereiken is een toegepast wetenschappelijk programma nodig. Hiervoor is op verschillende schaalniveaus gestart met monitoring van verschillende soortgroepen: akkervogels, muizen, ongewervelden, vegetatie en de bodem. Vergelijkbaar onderzoek is vooralsnog uitsluitend toegepast in het oosten van de provincie Groningen (Wiersma et al. 2014; Kuiper, 2015) en vormt het fundament voor het beleid en beheer van akkernatuur en akkervogels in het bijzonder. In 2017 zijn de nulmetingen voor het experiment uitgevoerd om de toekomstige ontwikkeling in het gebied aan te kunnen relateren.

Bouwplanontwerp 2017

Gerealiseerd bouwplan 2017

Gerealiseerd bouwplan 2018

De vier pijlers waarop het experiment ‘Zegenpolder’ rust zijn: 1) het vergroten van gewasdiversiteit, 2) geen insecticidengebruik, 3) 20% natuurareaal en 4) geschikt beheer van permanente structuren.

Waar het bouwplan in 2013 bestond uit alleen granen, grasland en bieten is dat in 2018 veranderd naar 9 verschillende gewassoorten. Zo worden er nu meerdere bloeiende gewassen verbouwd, zoals luzerne, koolzaad en veldbonen, die insecten aantrekken en daarmee het gebied weer aantrekkelijk maken voor vogels.

Gewasdiversiteit in de Zegenpolder van 2013 – 2018.

Resultaten

Dat bovengenoemde aanpak werkt voor de natuur, blijkt uit de resultaten! Broedvogels in de polder namen met 30% toe en op de akkers zelfs met 55%. Soorten als de grasmus, kneu en gele kwikstaart zagen hun populatie groeien. Roodborsttapuit en Steenuil vestigden zich in het gebied. Helaas namen spreeuw, ringmus en kievit om onbekende redenen af.

De insecten die werden geteld in de natuurmaatregelen zijn toegenomen met 100%! Er werden 54 soorten loopkevers, 36 zweefvliegen, 28 snuitkevers, 26 bijen, 15 waterslakken, 13 dagvlinders, 12 libellen, 11 zoogdieren, 8 mieren, 8 sprinkhanen, 7 hooiwagens, 7 wormen en 4 vissen waargenomen.

Daar waar de natuur duidelijk lijkt te profiteren waren er genoeg uitdagingen en tegenvallers voor de boer. Het is experimenteren met gewassen en het bestrijden op een natuurvriendelijke manier van onkruid en bladluizen. Uiteindelijk zal de ervaring in dit experiment bijdragen aan de kennis en ontwikkeling van het toekomstige landbouwbeleid in het gebied en hopelijk daarbuiten.

Publieksfolder
Van intensief naar natuurinclusief

Gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon experimenteert met natuurvriendelijke landbouw

Deze uitgave is opgesteld op basis van het rapport ‘Experiment hoogwaardige akkernatuur Zegenpolder, Buijtenland van Rhoon, 2017: nulmeting.’ Deze nulmeting is in opdracht van de provincie Zuid-Holland uitgevoerd door: Louis Bolk Instituut, Grauwe Kiekendief – Kenniscentrum Akkervogels, Natuurbalans – Limes Divergens, EIS (Kenniscentrum Insecten) en provincie Zuid-Holland.

Literatuur

Godijn N & Wiersma P (2019) Monitoring en onderzoek experiment hoogwaardige akkernatuur Zegenpolder, Buijtenland van Rhoon 2018. Stichting Grauwe Kiekendief – Kenniscentrum Akkervogels, Scheemda.

Kuiper M W (2015) The value of field margins for farmland birds. PhD thesis, Wageningen University, Wageningen.

Wiersma P, Godijn N, de Jongh B, Luske B, Noordijk J, Prins U, Rozendaal G, Slikboer L, Verbeek P & Zeegers T (2018) Integrale rapportage experiment hoogwaardige akkernatuur Zegenpolder, Buijtenland van Rhoon, 2017. Grauwe Kiekendief – Kenniscentrum Akkervogels, Scheemda.

Wiersma P, Ottens H J, Kuiper M W, Schlaich A E, Klaassen R H G, Vlaanderen O, Postma M & Koks B J (2014) Analyse effectiviteit van het akkervogelbeheer in provincie Groningen. Rapport Stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief, Scheemda.

Publiciteit

Volkskrant
Column Caspar loopt

Caspar loopt door het Buijtenland van Rhoon, binnenkort misschien wel de mooiste polder van Nederland

15 augustus 2018
Aflevering 263: Er is niet eens zo veel voor nodig om vogels terug te lokken naar landbouwgrond. Ze weten het voedsel feilloos te vinden

16 augustus 2018
Aflevering 264: wie weet, wie wéét gaat er in het Buijtenland van Rhoon iets heel moois ontstaan.

20 augustus 2018
Aflevering 265: het experiment om akkerbouw te combineren met akkernatuur werpt zijn vruchten af in de Zegenpolder.

2017 – 2019